Ekonomist Doç. Dr. Mehmet Aydın: Asgari ücretin belirlenmesinde enflasyonun yanı sıra açlık ve yoksulluk sınırı da dikkate alınmalı

2027 yılı asgari ücretinin belirlenmesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Mardin Artuklu Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Sadık Aydın, ücret artışlarında yalnızca açıklanan enflasyon oranının değil, çalışanların gerçek satın alma gücünün esas alınması gerektiğini belirterek, “Enflasyonun yüzde 25 olduğu bir ortamda asgari ücretin yüzde 25 artırılması, çalışanın alım gücüne herhangi bir katkı sağlamaz.” dedi.

19 Kas 2026 - 16:20 YAYINLANMA

2027 yılı asgari ücretinin belirlenmesine yönelik çalışmalar sürerken, çalışanların geçim koşulları, enflasyon ve alım gücü gündemde yerini korumaya devam ediyor.

Mardin Artuklu Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Sadık Aydın, İLKHA'ya yaptığı değerlendirmelerde, asgari ücretin belirlenmesinde enflasyonun yanı sıra açlık ve yoksulluk sınırının da dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Asgari ücret artışlarının yalnızca nominal oranlar üzerinden değerlendirilmesinin doğru olmadığını vurgulayan Aydın, önemli olanın çalışanların yaşam standardını yükseltecek reel ücret artışlarının sağlanması olduğunu ifade etti. Aydın, öte yandan reel ve nominal ücret artışı arasındaki farka da dikkat çekti.

 “Asgari ücrette önemli olan satın alma gücünün artırılmasıdır”

Asgari ücret artışlarının belirli oranlarla sınırlandırılmasından ziyade çalışanların satın alma gücünün göz önünde bulundurulması gerektiğini belirten Aydın, “Asgari ücret artışlarına belirli bir oran verdiğimiz zaman, bu oran bizim için bir bağlayıcılık oluşturuyor. Bunun yerine asgari ücretlilerin satın alma gücünü göz önünde bulundurmak gerekiyor. Asgari ücretlinin satın alma gücünü artırmak için neler yapılması gerektiğini konuşmalıyız. Burada asgari ücret artışı yapılırken iki hususa dikkat edilmesi gerekiyor: Reel artış ve nominal artış. Reel artış, asgari ücretlinin yaşam standardını gerçekten yükseltebilecek, alım gücüne katkı sağlayabilecek bir artış yapılıp yapılmadığını ifade eder. Bunun için enflasyon etkisinden arındırılmış bir ücreti değerlendirmemiz gerekiyor.

Enflasyonun yüzde 25 olduğu bir ortamda asgari ücretin yüzde 25 artırılması, asgari ücretlinin alım gücüne herhangi bir katkı sağlamaz ve yaşam standardını iyileştirmez. Bu durumda kişiye yalnızca hayatta kalmaya devam etmesi söylenmiş olur. Oysa insanların sadece hayatta kalmaya değil, hayatlarını insanca ve daha iyi koşullarda sürdürmeye de ihtiyacı var. Bu nedenle asgari ücret için belirli bir oran telaffuz etmekten ziyade, çalışanların yaşam standardına gerçekten katkı sağlayacak bir artıştan söz etmemiz gerekiyor.” ifadelerini kullandı.

"Gelir dağılımında adaleti düzeltmek için enflasyonla mücadeleye katkı sağlanması gerekiyor"

Asgari ücretin biraz üzerinde gelir elde edenlerin de hesaba katılmasıyla bu ücret seviyesinin çok geniş bir çalışan kesimini etkilediğini kaydeden Aydın, şu değerlendirmelerde bulundu: “Bilindiği üzere DİSK'in araştırmasına göre Türkiye'de yaklaşık 8,8 milyon asgari ücretli bulunuyor. Ortalama net asgari ücretli sayısına ilişkin kesin rakamlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından açıklanmadığı gibi, diğer kurumlar da bu konuda kesin bir bilgi sunamıyor. Ancak DİSK'in 2024 ve 2026 yıllarına ilişkin çalışmalarına göre, asgari ücretin yaklaşık yüzde 5 üzerinde kazanç elde edenlerin oranı toplam çalışanların yaklaşık yüzde 50'sine denk geliyor. Bu da Türkiye'de çalışanların neredeyse yarısının asgari ücret düzeyinde veya buna yakın ücretlerle geçindiğini gösteriyor. Dolayısıyla asgari ücrette yapılan değişikliklerin etkisi toplumun çok geniş bir kesiminde hissediliyor. Asgari ücret konusuna üç farklı açıdan bakmak gerekiyor. Birincisi çalışan, ikincisi işveren, üçüncüsü ise devlettir.

Çalışan açısından bakıldığında herkes kendi refahını artırmak ister. Bir kişi bu yıl üç ekmek alabiliyorsa gelecek yıl dört ekmek almak istemesi en doğal hakkıdır. İşveren açısından asgari ücret, bir maliyet artışı olarak değerlendirilir ve işletmenin hesaplamaları buna göre yapılır. Devlet açısından ise asgari ücret artışının makroekonomik göstergelerde bozulmaya yol açıp açmayacağı önemlidir. Ancak bu göstergeler arasında enflasyon kadar gelir dağılımındaki adalet de dikkate alınmalıdır. Gelir dağılımında adaletin sağlanabilmesi için enflasyonla mücadeleye de katkı sunulması gerekiyor.”

Aydın, asgari ücret belirlenirken açlık ve yoksulluk sınırı kavramlarının doğru değerlendirilmesi gerektiğini ifade ederek, “Açlık sınırı ve yoksulluk sınırı kavramlarının doğru bilinmesi gerekiyor. Dört kişilik bir ailenin yalnızca beslenme ihtiyacını karşılayabilmesi için gereken tutara açlık sınırı denir. Gıdanın yanı sıra sağlık, eğitim, barınma ve diğer zorunlu harcamaları da kapsayan tutar ise yoksulluk sınırı olarak tanımlanır. Asgari ücret tek bir çalışan üzerinden belirlenirken, açlık ve yoksulluk sınırı dört kişilik bir aile esas alınarak hesaplanır. Bu ayrımın gözden kaçırılmaması gerekiyor. Bir oran ifade edecek olursak yüzde 35, asgari ücretlinin talep edebileceği bir artış oranı; yüzde 30, devletin makul görebileceği ve enflasyona yakın bir oran; yüzde 25 ise işverenin maliyetlerini daha düşük tutmasını sağlayabilecek bir oran olarak değerlendirilebilir.” dedi.

“Asgari ücretteki alım gücü kaybı aylık enflasyona göre telafi edilebilir”

Türkiye'deki asgari ücretin Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıldığında düşük seviyelerde kaldığını belirten Aydın, bölgesel asgari ücret uygulamasının da gündeme alınabileceğini söyleyerek “Asgari ücretliyi enflasyondan nasıl koruyabileceğimize ilişkin birçok çalışma ve çözüm önerisi bulunuyor. Türkiye'yi diğer ülkelerle kıyasladığımızda asgari ücretin ne kadar düşük olduğu görülüyor. Almanya'da yaklaşık 2 bin 300 avro, Fransa'da bin 900 avro, İspanya'da ise bin 400 avro civarında olan asgari ücret, Türkiye'de yaklaşık 500 avro seviyesinde bulunuyor. Elbette ülkeler arasında satın alma gücü farklılıkları var ancak ücretler arasındaki eşitsizlik yine de dikkat çekiyor. Türkiye'de asgari ücreti daha adil hale getirmek için bölgesel asgari ücret uygulaması değerlendirilebilir. Birçok akademisyen de bu konuda çalışmalar yürütüyor. Çünkü İstanbul'da yaşayan bir kişinin satın alma gücü ile Mardin'de yaşayan bir kişinin satın alma gücü aynı değil." diye ifade etti.

"Ücretteki alım gücü kaybını telafi etmek amacıyla aylık enflasyona göre artış yapılabilir"

Asgari ücretteki alım gücü kaybını telafi edebilmek adına atılması gereken adımları aktaran Aydın "Asgari ücretteki alım gücü kaybını telafi etmek amacıyla aylık enflasyona göre artış yapılabilir. Aylık enflasyon hesaplandıktan sonra bu oran bir sonraki ay ücrete yansıtılabilir. Memur maaşlarında olduğu gibi altı ayda bir düzenleme yapılması da bir seçenek olabilir. Çok mümkün olmamakla birlikte, asgari ücretin belirli bir döviz kuru üzerinden sabitlenmesi de düşünülebilir. Ayrıca işverenin maliyetleri azaltılarak asgari ücretliye daha fazla katkı sağlanabilir. İşverenin sigorta primleri ve vergi yükleri düşürülerek bu kaynak asgari ücretlinin kayıplarını telafi etmek için değerlendirilebilir.” şeklinde konuştu.

“Beklenen enflasyonun yanında gerçekleşen enflasyon da dikkate alınmalı”

Devletin de asgari ücret görüşmelerinde taraflardan biri olduğunu belirten Aydın, geçmiş enflasyonun çalışanların ücretlerine yansıtılmasının önemine dikkat çekerek şunları kaydetti: “Asgari ücret hesaplanırken açlık sınırı ve yoksulluk sınırı gibi temel göstergelere bakılıyor. Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken önemli bir husus var: Ücret artışı beklenen enflasyona göre mi, yoksa gerçekleşen enflasyona göre mi yapılmalı? Devlet bu konuda genellikle beklenen enflasyonu göz önünde bulunduruyor. Örneğin 2026 yılının başında yıllık enflasyonun yüzde 20-25 civarında olacağı tahmin edilirken, enflasyonun şu an yüzde 30 seviyelerine ulaştığı görülüyor. Eğer asgari ücret artışı yalnızca beklenen enflasyona göre yapılırsa çalışanlar sürekli alım gücü kaybına uğrar.

Geçtiğimiz yıl asgari ücret görüşmelerinde devletin de bir taraf olduğu gerekçesiyle işçi kesimi görüşmelere katılmadı. Dolayısıyla devletin bu süreçteki konumu da tartışılması gereken bir husustur. Asgari ücret belirlenirken hem geçmiş dönemde gerçekleşen enflasyon hem de gelecek döneme ilişkin enflasyon beklentileri birlikte değerlendirilmelidir. Çalışanların geçmiş enflasyon nedeniyle yaşadığı kayıplar göz ardı edilmemeli, gelecek enflasyon ise güvenilir ekonomik göstergeler doğrultusunda hesaplanarak ücret artışına yansıtılmalıdır. Aksi takdirde asgari ücretli her yıl alım gücü kaybetmeye devam eder.”

Kaynak :
İLKHA

YORUMLAR

Maksimum karakter sayısına ulaştınız.

Kalan karakter: